Alergia pokarmowa u dziecka karmionego piersią – co robić?

Pierwsze miesiące i lata życia dziecka to czas intensywnego rozwoju, ale też wielu wyzwań zdrowotnych. Jednym z nich może być alergia pokarmowa, czyli problem, który budzi niepokój u rodziców, gdy po zjedzeniu pozornie bezpiecznego produktu pojawiają się u malucha wysypka, kolki czy kłopoty z oddychaniem. To reakcja układu odpornościowego na białka zawarte w mleku mamy. 

Alergia pokarmowa może mieć różne oblicza i nie zawsze łatwo ją rozpoznać. Warto wiedzieć, jakie sygnały powinny zwrócić naszą uwagę, które produkty najczęściej uczulają dzieci i jak wygląda diagnostyka. Dzięki tej wiedzy rodzice mogą szybciej zareagować i zadbać o bezpieczeństwo swojego dziecka, nie rezygnując przy tym z korzyści płynących z karmienia piersią.

Czym jest alergia pokarmowa? 

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego, która pojawia się w krótkim czasie po zjedzeniu określonego pokarmu, zawierającego alergen. Alergii pokarmowej nie należy mylić z nietolerancją pokarmową, która dotyczy węglowodanów. Podczas gdy alergia stanowi reakcję organizmu na białka.

Reakcje alergiczne są częstsze u młodszych dzieci, w pierwszych latach życia, ale też większość z nich wyrasta z objawów do 5. roku życia. Odpowiada za to dojrzewanie układu odpornościowego i pokarmowego.  

Duży wpływ na wystąpienie alergii, w tym alergii pokarmowej, ma genetyka. Ryzyko wystąpienia alergii pokarmowej jest większe, jeśli w rodzinie występują alergie.

Nie da się zupełnie uniknąć alergii, ale można zmniejszyć ich ryzyko, stosując zdrową dietę przed i w czasie ciąży i odpowiednią suplementację według rekomendacji (DHA, witamina D, jod), karmiąc piersią, unikając niepotrzebnego dokarmiania mlekiem modyfikowanym, rozszerzając dietę niemowlaka zgodnie z zaleceniami (około końca 6 miesiąca, wprowadzając różne produkty i nie opóźniając wprowadzania potencjalnych alergenów ). Może pomóc też unikanie dymu tytoniowego, wychodzenia z domu kiedy jest wysoki poziom zanieczyszczeń w powietrzu na zewnątrz, stosowanie suplementacji w okresie laktacji i dla dziecka, według aktualnych zaleceń.

Jakie są objawy alergii pokarmowej u dzieci karmionych piersią? 

Objawy alergii są bardzo różne i ten fakt utrudnia diagnozowanie, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Objawy, które mogą świadczyć o alergii lub nadwrażliwości na pokarmy są niespecyficzne, tzn. mogą być typowe też dla innych problemów zdrowotnych lub zwykłych niemowlęcych dolegliwości. Np.*.

• objawy skórne (wysypki, atopowe zapalenia skóry, egzema, pokrzywka),
• objawy z układu pokarmowego (nadmierne ulewanie, bóle brzucha, biegunki)
• objawy z układu oddechowego (sapka, infekcje górnych dróg oddechowych, częste infekcje).

Diagnostyka alergii pokarmowych u małych dzieci jest bardzo trudna i często wymaga konsultacji z lekarzem pediatrą, alergologiem, czasem próby eliminacji produktów podejrzewanych o alergię i próby ekspozycji dla potwierdzenia objawów.

Jakie są najczęstsze alergie u dzieci i niemowląt?

Najczęstszą alergią pokarmową występującą u dzieci w Europie jest alergia na białka mleka krowiego. Najczęstszą, ale nadal według wiedzy naukowej występuje dość rzadko. Różne dane mówią o alergiach pokarmowych występujących u od 2 do 10% populacji europejskiej, a od 1 do prawie 5% alergii na białka mleka krowiego. Mówi się też o tym, że częstość występowania alergii pokarmowych rośnie. Sprzyja temu między innymi nasz tryb życia czy zanieczyszczenie powietrza**.

W przypadku stwierdzonej alergii na białka mleka krowiego u dziecka karmiąca piersią mama powinna pamiętać, że w czasie karmienia piersią potrzebna jest większa ilość białka, a w diecie eliminacyjnej ważne są też alternatywne źródła wapnia (jeśli eliminujemy białka mleka krowiego). 

Poza białkiem mleka krowiego, do najczęstszych pokarmów alergizujących zalicza się m.in. jaja kurze, soja, orzechy ziemne, sezam, seler, ryby. Ale alergenem może być każdy pokarm, który zawiera białka (to one mogą być alergenami). Może więc być to jabłko, ryż, orzechy albo mięso.

Jeśli podejrzewamy alergię pokarmową u dziecka karmionego piersią to przede wszystkim zaleca się kontynuowanie karmienia piersią. Mleko kobiece zawiera składniki wspierające układ pokarmowy i układ odpornościowy.

Czy dieta eliminacyjna to dobry pomysł? 

W celach diagnostycznych można wprowadzić dietę eliminacyjną u kobiety karmiącej (najczęściej wykluczając białka mleka krowiego i jaja, czasem również mięso wołowe i cielęce) na 3-4 tygodnie lub do ustąpienia objawów. Po tym czasie należy przeprowadzić próbę ekspozycji tzn. ponownie wprowadzić eliminowany produkt do diety matki, obserwując objawy u dziecka. Jeśli potwierdzi się negatywny wpływ alergenu na dziecko to należy kontynuować dietę eliminacyjną a dalsze wprowadzanie alergenu ustalić z lekarzem, najlepiej alergologiem (brakuje dokładnych wytycznych jak często podejmować próby, zależy to od indywidualnej sytuacji pary mama-dziecko). Jeśli natomiast nie potwierdzi się podejrzenie danego produktu (eliminacja nie daje poprawy albo po ponownej ekspozycji objawy nie wracają), to dieta eliminacyjna nie powinna być kontynuowana i należy szukać innego powodu występowania objawów u dziecka.

WAŻNE! Wprowadzenie diety eliminacyjnej do codziennej diety mamy karmiącej piersią nie wpływa na jakość mleka mamy.

Wartość mleka matki wynika tylko w nieznacznym stopniu z jej diety (o tym więcej we wcześniejszych naszych materiałach), więc nawet w przypadku diety eliminacyjnej nie będzie negatywnego wpływu na skład mleka mamy. Mleka może być nieco mniej, jeśli mama jest mocno niedożywiona lub odwodniona i ten stan utrzymuje się długo, dlatego ważne jest odpowiednie bilansowanie diety eliminacyjnej.

Należy również pamiętać o tym, że nie należy stosować diety eliminacyjnej profilaktycznie. Aktualna wiedza naukowa pokazuje bowiem, że profilaktyczne unikanie alergenów może spowodować wręcz wzrost ryzyka alergii u dziecka***.

Karmienie piersią a alergia u dziecka – podsumowanie

Mama karmiąca piersią może kierować się w swoim codziennym życiu zasadą „Karmię piersią! Jem normalnie ”, ale jednocześnie powinna obserwować swoje dziecko czy przypadkiem to, co je, nie ma wpływu na reakcje dziecka (skórne, pokarmowe oddechowe) i nie wywołuje u niego alergii. W przypadku zaobserwowania takich uczuleń należy skonsultować się z lekarzem – pediatrą lub alergologiem – i rozważyć wprowadzenie diagnostycznej diety eliminacyjnej.