Czy karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachorowania na raka? 

O dobroczynnym wpływie kobiecego mleka na dziecko wiadomo już bardzo dużo. Ostatnio coraz więcej mówi się o korzyściach wynikających z naturalnego karmienia dla matki- i nie są to tylko hasła zwolenników tej metody żywienia niemowląt. Jakie korzyści dla matki płyną z karmienia piersią? Czy karmienie piersią zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów kobiecych? 

Statystyki dotyczące zachorowań na raka

W Polsce niemal połowa wszystkich przypadków nowotworów złośliwych u kobiet to tzw. nowotwory ginekologiczne. Najczęściej diagnozowany jest rak piersi, co roku wykrywany u około 19 tysięcy pacjentek, co odpowiada jednej czwartej wszystkich zachorowań na nowotwory wśród kobiet. Na drugim miejscu pod względem częstości występuje rak trzonu macicy, stwierdzany u blisko 6 tysięcy kobiet rocznie. Rak jajnika dotyka prawie 4 tysiące kobiet każdego roku, natomiast rak szyjki macicy to czwarty pod względem częstości nowotwór kobiecy i odpowiada za około 2350 nowych zachorowań rocznie.

Jaki jest wpływ karmienia piersią na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka? 

Czas karmienia piersią działa ochronnie przed nowotworami poprzez kombinację mechanizmów hormonalnych, biologicznych i metabolicznych. Podczas laktacji występuje okres braku miesiączki oraz obniżona płodność, co zmniejsza całkowitą liczbę cykli menstruacyjnych w życiu kobiety, a tym samym redukuje ekspozycję na estrogeny i androgeny, czyli hormony powiązane z ryzykiem nowotworów hormonozależnych. Laktacja sprzyja także usuwaniu uszkodzonych komórek z tkanki piersiowej oraz może wywoływać trwałe zmiany epigenetyczne, które obniżają ryzyko karcynogenezy.

• Rak piersi – każdy dodatkowy rok karmienia piersią obniża ryzyko zachorowania o 4,3%, a każde 5 miesięcy o ok. 2%. U kobiet z mutacją BRCA1 karmienie przez 12 miesięcy może zmniejszyć ryzyko nawet o 32%.
• Rak jajnika – ryzyko spada o ok. 30% u kobiet, które karmiły, a każdy miesiąc laktacji obniża je o kolejne 1%. Efekt wynika m.in. z hamowania owulacji i wydzielania gonadotropin.
• Rak trzonu macicy – każdy miesiąc karmienia piersią redukuje ryzyko o 2%, a karmienie przez 12 miesięcy lub dłużej może obniżyć je nawet o 33%, głównie dzięki spadkowi poziomu estrogenów w okresie laktacji.

Dzięki tym mechanizmom karmienie piersią staje się nie tylko sposobem żywienia dziecka, ale również naturalną ochroną zdrowia kobiety.

Co jeszcze może ograniczyć ryzyko rozwoju raka?

Oprócz karmienia piersią, które znacząco obniża ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory kobiece, istnieje wiele innych działań profilaktycznych rekomendowanych przez Europejski Kodeks Walki z Rakiem, Światową Fundację Badań nad Rakiem (WCRF) i Amerykański Instytut Badań nad Rakiem (AICR).

• Utrzymanie zdrowej masy ciała – unikanie nadwagi i otyłości w dorosłym życiu zmniejsza ryzyko raka piersi po menopauzie oraz raka trzonu macicy. Stabilna waga i kontrola przyrostu masy ciała są istotne w profilaktyce nowotworów.
• Regularna aktywność fizyczna – codzienny ruch, ograniczenie czasu siedzenia oraz intensywne formy wysiłku mogą chronić przed rakiem piersi (zarówno przed, jak i po menopauzie) oraz rakiem trzonu macicy. Korzyści wynikają m.in. z redukcji tkanki tłuszczowej, poprawy metabolizmu glukozy i obniżenia poziomu hormonów płciowych.
• Zdrowa dieta – włączenie do jadłospisu pełnoziarnistych produktów, warzyw, owoców i roślin strączkowych, ograniczenie „fast foodów”, cukrów, czerwonego i przetworzonego mięsa oraz słodzonych napojów. Niektóre badania wskazują, że karotenoidy, wapń i warzywa nieskrobiowe mogą zmniejszać ryzyko raka piersi.
• Ograniczenie alkoholu – najlepszym wyborem w profilaktyce jest całkowita rezygnacja z alkoholu, ponieważ jego spożycie zwiększa ryzyko raka piersi zarówno przed, jak i po menopauzie.
• Unikanie tytoniu i nadmiernego opalania – rezygnacja z palenia i ochrona skóry przed promieniowaniem UV zmniejszają ryzyko wielu nowotworów.
• Czynniki hormonalne i reprodukcyjne – późniejszy wiek pierwszej miesiączki, wczesna menopauza, ciąża przed 30. rokiem życia oraz posiadanie dzieci mogą obniżać ryzyko raka piersi.
• Badania przesiewowe – regularne uczestnictwo w programach wczesnego wykrywania raka, takich jak mammografia, pozwala znacząco zmniejszyć śmiertelność z powodu raka piersi.

Jakie są inne korzyści zdrowotne wynikające z karmienia piersią? 

Karmienie piersią to nie tylko najlepszy sposób żywienia dziecka, ale również liczne korzyści zdrowotne i praktyczne dla matki zarówno tuż po porodzie, jak i w dłuższej perspektywie.

• Wczesne korzyści poporodowe. Laktacja przyspiesza obkurczanie macicy, ogranicza utratę krwi, chroni przed niedokrwistością i może pełnić funkcję naturalnej antykoncepcji. Działa także korzystnie na psychikę, ponieważ zmniejsza ryzyko depresji poporodowej, poprawia jakość snu i wspiera budowanie więzi z dzieckiem.
• Długofalowe korzyści zdrowotne. Karmienie piersią sprzyja redukcji masy ciała, obniża ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, poprawia profil lipidowy i gospodarkę glukozowo-insulinową, a także chroni kości przed osteoporozą. Może również zmniejszać ryzyko reumatoidalnego zapalenia stawów.

Karmienie piersią to zatem inwestycja w zdrowie kobiety na lata, wpływa pozytywnie na jej organizm, zmniejsza ryzyko poważnych chorób i wspiera regenerację po porodzie.

Wpływ karmienia piersią na rozwój raka – podsumowanie

Karmienie piersią to coś więcej niż sposób żywienia dziecka to naturalna, bezpłatna i niezwykle skuteczna „polisa zdrowotna” dla matki. Laktacja nie tylko wzmacnia więź z dzieckiem i wspiera regenerację po porodzie, ale także realnie zmniejsza ryzyko zachorowania na raka piersi, jajnika czy trzonu macicy. Mechanizmy ochronne działają na wielu poziomach od regulacji hormonów, przez eliminację uszkodzonych komórek, po długofalowe zmiany metaboliczne.

To inwestycja w zdrowie na lata, która w połączeniu z aktywnym trybem życia, zbilansowaną dietą, utrzymaniem prawidłowej masy ciała i regularną profilaktyką może stać się potężnym narzędziem w walce o długowieczność. Karmiąc piersią, kobieta daje więc nie tylko najlepszy start swojemu dziecku, ale i solidny fundament własnemu zdrowiu.

Bibliografia: 

1. World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research. (2018). Diet, nutrition, physical activity and breast cancer. (Continuous Update Project Expert Report 2018). Dostępne na: dietandcancerreport.org
2. Didkowska, J. A. (2021, 3 sierpnia). Karmienie piersią – korzyści dla matki i dziecka. Planuję Długie Życie.
3. Gibas-Dorna, M., Adamczak-Ratajczak, A., Kupsz, J. (2012). Korzyści karmienia piersią dla matki / Maternal advantages of breastfeeding. Pediatr Med Rodz, 8(4), 370–374.