laktacyjne Q&A

Najczęstsze pytania o karmienie piersią i odżywianie w 2020 roku!!

1. Jak długo karmić piersią? Jak długo jest to korzyść dla dziecka i mamy? 

Karmienie piersią jest zalecanym i najbardziej optymalnym sposobem żywienia niemowląt i małych dzieci. Jest zalecane przez wszystkie światowe autorytety: Światową Organizację Zdrowia (WHO), Amerykańską Akademię Pediatrii (AAP), Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) a także regionalne grupy eksperckie i towarzystwa naukowe na całym świecie.

Wszystkie te wytyczne zgodnie zalecają karmienie wyłącznie mlekiem w pierwszym półroczu życia dziecka i kontynuowanie karmienia piersią w okresie wprowadzania pokarmów uzupełniających do diety dziecka. AAP zaleca kontynuować karmienie piersią przynajmniej do końca pierwszego roku życia, WHO przynajmniej do końca drugiego roku życia a ESGHAN – tak długo jak chcą tego mama i dziecko. Tak naprawdę nie ma żadnej górnej „granicy” wiekowej, po której przekroczeniu karmienie piersią staje się niepotrzebne lub tym bardziej niekorzystne dla zdrowia dziecka albo mamy.

Karmienie piersią jest czynnikiem redukującym ryzyko wystąpienia i zmniejszającym nasilenie objawów wielu infekcji wieku dziecięcego, w tym: infekcje ucha środkowego, dróg oddechowych, układu pokarmowego, moczowego, infekcji wirusowych, sepsy i martwiczego zapalenia jelit.

Na dodatek ma długoterminowe korzyści zdrowotne dla dziecka: zmniejsza ryzyko cukrzycy typu I i II, nadwagi i otyłości, chorób układu sercowo-naczyniowego, chorób alergicznych, a nawet nowotworowych. Jest też czynnikiem zmniejszającym ryzyko chorób u matki: niższe ryzyko osteoporozy w okresie okołomenopauzalnym, niższe ryzyko nowotworu piersi i jajnika, a także szybsze obkurczanie macicy po porodzie.

Na każdym etapie trwania laktacji niesie ona ze sobą korzyści zdrowotne dla dziecka! Mleko zmienia swój skład pod wpływem różnych czynników (np. czasu trwania karmienia piersią czy pory doby), ale zawsze jest dla dziecka źródłem składników odżywczych, wody, kalorii i niezliczonych składników aktywnych wspierających wzrost i dojrzewanie organizmu, odporność i rozwój poznawczy. A więc nawet jedno karmienie na dobę ma ogromny sens. Nawet karmienie dziecka starszego niż dwa lata ma sens. I tak samo nawet jeśli karmienie trwało krócej niż planowałaś – naprawdę każda kropla mleka mamy jest na wagę złota!

Zobacz więcej informacji o niesamowitym składzie mleka kobiecego w nagraniu o tym jak zmienia się skład mleka mamy

2. Kiedy zacząć rozszerzanie diety dziecka karmionego piersią, jak się za to zabrać?

Po okresie wyłącznego karmienia mlekiem w pierwszym półroczu życia, przychodzi pora na wprowadzenie pokarmów uzupełniających do diety niemowlęcia.

Eksperci zalecają, żeby podejmując decyzję o rozpoczęciu rozszerzania diety dziecka wziąć pod uwagę nie tylko jego wiek, ale też fizyczną gotowość na jedzenie stałych pokarmów: umiejętność utrzymania siedzącej pozycji, zanik wypychania językiem podawanych pokarmów, umiejętność ściągania jedzenia z łyżeczki albo sięgania po położone przed dzieckiem pokarmy (sięgania w siedzącej pozycji!).

Gotowość fizyczna jest najlepszym wskaźnikiem dojrzałości układu pokarmowego, a także rozwoju mięśni twarzy, które będą pozwalały na bezpieczną dla dziecka naukę żucia i gryzienia pokarmów.

Te same zalecenia dotyczą zresztą dzieci karmionych w sposób mieszany (i mlekiem mamy i mlekiem modyfikowanym) albo karmionych tylko mlekiem modyfikowanym.

Dużo więcej informacji o rozszerzaniu diety znajdziesz w materiałach:

Nagranie live o rozszerzaniu diety

Fakty i mity o rozszerzaniu diety niemowląt

3. Czy powinnam unikać wybranych produktów w trakcie KP?

W czasie karmienia piersią powinnaś ograniczyć kofeinę do maksymalnie 300 mg dziennie. Kofeina (albo jej herbaciany odpowiednik czyli teina) znajdują się w kawie, herbatach, napojach typu cola, napojach energetyzujących, kakao i czekoladzie.

W zależności od tego jakie napoje spożywasz w ciągu dnia zwróć więc uwagę na to, żeby nie przekraczać wspomnianej wyżej ilości kofeiny.

Jeśli karmisz piersią noworodka, to jego wrażliwość na kofeinę może być większa. Wynika to z małej masy ciała i mniej rozwiniętego organizmu. Jeśli więc zobaczysz, że twoje małe niemowlę jest bardziej pobudzone lub niespokojne po tym jak wypijesz kubek kawy, to możesz spróbować ograniczyć jej ilość na jakiś czas.

Większości produktów spożywczych nie musisz eliminować na zapas. Ewentualne eliminacje są potrzebne jeśli okaże się, że dziecko ma alergię pokarmową, ale zdarza się to naprawdę dużo rzadziej niż mogło by się wydawać.

W czasie karmienia piersią nie trzeba eliminować na zapas: cebuli, czosnku, kapusty, nasion roślin strączkowych, kakao, cytrusów, orzechów, mleka krowiego i produktów mlecznych, wody gazowanej (ani innych napojów gazowanych). Błonnik i gaz z napojów nie mają jak dostać się do mleka! A eliminacja alergenów jest wskazana dopiero kiedy podejrzewamy reakcję alergiczną u dziecka (i tak naprawdę dotyczy tylko białek mleka krowiego, jaj i orzechów ziemnych) lub kiedy alergia zostanie potwierdzona.

W czasie karmienia piersią nie musisz też unikać sushi, tatara, domowego majonezu i podobnych produktów odzwierzęcych. Wprawdzie stanowią ryzyko zatrucia pokarmowego dla Ciebie (podobnie jak dla innych dorosłych osób), ale patogeny nie dostaną się do mleka, więc Twoje dziecko nie jest zagrożone. Surowych produktów odzwierzęcych należy natomiast unikać w trakcie ciąży i w diecie niemowląt i małych dzieci!

Zobacz nagranie live o alergiach pokarmowych u dzieci karmionych piersią

W okresie wyłącznego karmienia piersią oraz jeśli nie jesteś w stanie przewidzieć kiedy odbędzie się następne karmienie z piersi powinnaś też unikać alkoholu. Wprawdzie wygląda na to, że jego poziom w mleku zmniejsza się podobnie jak poziom we krwi, z czasem. Ale z braku wiarygodnych badań na ten temat trudno powiedzieć jaki dokładnie poziom może być obecny w mleku i jakie może mieć konsekwencje dla zdrowia dziecka. Ograniczenie alkoholu w diecie mamy karmiącej piersią nie jest tak restrykcyjne jak w trakcie ciąży (wtedy dziecko jest nieustannie połączone z organizmem matki), ale ostrożność i umiarkowanie w spożywaniu alkoholu w czasie karmienia piersią jest wskazane.

4. Jak dieta wpływa na skład mleka mamy?

Skład mleka mamy zależy w pewnym stopniu od Twojej diety i stylu życia. Dotyczy to w szczególności jakości tłuszczu w Twojej diecie i zawartości niektórych witamin (np. A, D, B12, C). Do mleka mogą też dostawać się niektóre składniki aktywne z pokarmów (i leków), np. kofeina.

Nie dostają się do niego gaz z napojów, błonnik z pokarmów „wzdymających” ani pestki z truskawek.

Na skład mleka mogą wpłynąć za to związki zapachowe z Twoich posiłków. To korzystny efekt, który obserwuje się również w okresie ciąży – podobnie zachowują się wody płodowe, w których obecne są cząsteczki aromatyczne z posiłków mamy. Dzięki temu zjawisku dziecku poznaje smaki charakterystyczne dla diety rodzinnej jeszcze zanim rozpocznie się rozszerzanie jego diety a układ nerwowy jest stymulowany przez różnorodne doświadczenia smakowe nawet w okresie ciąży i wyłącznego karmienia piersią.

O tym jak wpływa dieta na skład mleka możesz posłuchać też w nagraniu live o diecie mamy karmiącej piersią

I przeczytać na stronie Mleko Mamy Rządzi o diecie mamy

5. Co powinna suplementować mama KP?

Wszystkie mamy karmiące piersią powinny suplementować: witaminę D i kwasy tłuszczowe DHA.

Dawka witaminy D zalecana w trakcie karmienia piersią to 200IU dziennie, lub dawka ustalona z lekarzem w oparciu o wyniki badania poziomu we krwi.

Jeśli spożywasz regularnie tłuste ryby morskie (1-2 razy w tygodniu), to możesz suplementować 200mg DHA dziennie. Jeśli spożycie ryb jest mniejsze, wskazana jest suplementacja 400- 600 mg DHA dziennie.

Zalecenia mówią też o suplementowaniu jodu. Jeśli masz zdrową tarczycę, powinnaś suplementować 150-200 µug jodu dziennie. A jeśli cierpisz na przewlekłą chorobę tarczycy to wskazane jest ustalenie suplementacji z lekarzem.

Ostatnie zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników mówią też o zaleceniu suplementacji kwasu foliowego wśród kobiet z grupy ryzyka jego niedoborów. Suplementacja jest wskazana nie tylko w okresie przed i w trakcie ciąży, ale również w czasie karmienia piersią. Kobiety z grupy ryzyka to: z cukrzycą typu I i II w trakcie lub przed ciążą, stosujące używki, leki przeciwpadaczkowe, z niewydolnością nerek lub wątroby, z BMI powyżej 30 , po operacjach bariatrycznych i z chorobami przewlekłymi wpływającymi na osłabienie wchłaniania składników odżywczych w jelitach (celiakia, choroby zapalne jelit).

Nie jest wskazane stosowanie preparatów multiwitaminowych. Większość potrzebnych składników można dostarczyć sobie w lepiej przyswajalnej formie stosując różnorodną dietę, a preparaty multiwitaminowe niosą ze sobą ryzyko przedawkowania niektórych składników.

W niektórych sytuacjach może być potrzebna dodatkowa suplementacja, którą najlepiej ustalić z lekarzem i dietetykiem. Np. suplementacja żelaza powinna być wprowadzona, jeśli matka ma niedobory żelaza lub anemię z niedoboru żelaza. Mamy na diecie wegańskiej, a czasem również wegetariańskiej powinny suplementować nie tylko DHA, ale też witaminę B12. Dieta eliminująca białka mleka krowiego może wymagać dodatkowej suplementacji wapnia.

6. Co trzeba suplementować dziecku KP?

Dzieci karmione piersią potrzebują dodatkowej suplementacji witaminą D. Aktualnie zaleca się suplementację w dawce 400IU w pierwszym półroczu życia, 400-600IU w drugim półroczu życia i 600-1000 IU po 12 miesiącu życia (zależnie od ekspozycji na słońce i masy ciała).

W okresie noworodkowym wskazana jest suplementacja witaminy K i zwykle podawana jest ona domięśniowo w pierwszych godzinach po porodzie lub doustnie u dzieci karmionych piersią do 3 miesiąca życia.

Inne składniki powinny być suplementowane tylko z zalecenia lekarza pediatry lub neonatologa.

7. Czy dziecko może mieć alergię na mleko mamy?

Nie, nie ma czegoś takiego jak alergia na mleko mamy.

Dzieci mogą mieć alergie pokarmowe, które mogą ujawnić się w okresie wyłącznego karmienia piersią i zwykle jest to alergia na białka mleka krowiego i/lub jaja. Ale zdarzają się one bardzo rzadko u dzieci karmionych wyłącznie piersią.

Dziecko może mieć wrodzoną nietolerancję laktozy lub galaktozemię, są to choroby które stanowią przeciwwskazanie do karmienia piersią, ale zdarzają się niezwykle rzadko, a ich mechanizm opiera się nie na reakcjach alergicznych, a na braku enzymów niezbędnych do trawienia węglowodanów mleka mamy.

8. Co zrobić jeśli podejrzewam lub wiem, że dziecko ma alergię pokarmową

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko ma alergię pokarmową to najlepiej umówić się na konsultację z alergologiem i zacząć prowadzić dzienniczek, w którym będziesz notować jakie reakcje obserwujesz u dziecka i jakie produkty z Twojej diety podejrzewasz o ich wywołanie.

Jeśli dziecko ma objawy skórne to dobrym pomysłem jest konsultacja z dermatologiem. Często reakcje skórne nie mają związku z dietą mamy i wymagają raczej pomocy lekarskiej niż diety eliminacyjnej.

W przypadku diagnozowania alergii na białka mleka krowiego zaleca się próbę eliminacji wszystkich produktów zawierających białka mleka krowiego z diety mamy na okres 3-4 tygodni, lub do ustąpienia objawów, a następnie ponowną ekspozycję na te białka. Jeśli eliminacja nie daje poprawy objawów, to można uznać, że to nie alergia pokarmowa jest winna obserwowanym u dziecka objawom. Jeśli eliminacja alergenu daje poprawę, a jego ponowne wprowadzenie skutkuje nawrotem objawów, to można uznać, że znaleźliśmy winowajcę. W takiej sytuacji potrzebna będzie długoterminowa dieta eliminacyjna.

Jednak ponieważ alergie pokarmowe u niemowląt i dzieci w pierwszych latach życia zwykle tracą na sile lub ustępują, to lekarz alergolog może zalecić Wam prowadzenie co jakiś czas prowokacji i próbę wprowadzania alergenu do diety, żeby sprawdzić czy reakcja słabnie lub znika. Ten przejściowy charakter reakcji alergicznych w pierwszych latach życia wynika z faktu, że układ pokarmowy, odpornościowy dziecka cały czas dojrzewa, uczy się radzić sobie z obcymi białkami. Na dodatek kształtuje się i rozwija mikrobiotą jelitowa, której rola w kształtowaniu mechanizmów odpornościowych i prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego jest ogromny.

9. Jak w praktyce powinna wyglądać dieta mamy KP?

W praktyce Twoja dieta powinna pokrywać zwiększone zapotrzebowanie kaloryczne i na białko (w czasie laktacji rośnie zapotrzebowanie na białko w przeliczeniu na 1 kilogram masy ciała, w porównaniu do ciąży i czasu sprzed ciąży). Ale poza tym zalecenia żywieniowe są podobne jak dla innych zdrowych osób dorosłych.

Zdrowa dieta to taka, którą możesz utrzymywać długoterminowo, oparta na niskoprzetworzonej żywności, głównie roślinnej. W której wysoko przetworzone produkty, sklepowe słodycze i inne „niezdrowe” pokarmy pojawiają się rzadko. Tak samo powinnaś odżywiać się w trakcie karmienia piersią, bo dzięki temu Twój organizm będzie funkcjonował dużo lepiej niż gdybyś jadła za mało i głównie gotowe, wysokoprzetworzone pokarmy.

Jedz na co dzień dużo warzyw i pełnoziarnistych produktów zbożowych (na tych produktach powinna opierać się dieta każdego z nas), z dodatkiem produktów bogatych w jajko: nasion roślin strączkowych, jajek, produktów mlecznych, chudego mięsa, orzechów i nasion oraz olejów roślinnych. Jedz trzy razy mniej owoców niż warzyw i raczej w naturalnej formie niż jako soki czy przetwory (musy, koktajle itp.). Zalecenia żywieniowe coraz jaśniej mówią o ograniczaniu czerwonego mięsa w diecie i mięsa przetworzonego (wędlin, kiełbas itd.) bo mają niekorzystny wpływ na zdrowie człowieka, a ich produkcja bardzo obciąża środowisko naturalne.

Tak samo jak inne osoby, powinnaś unikać nadmiaru cukru (zarówno obecnego w żywności jak i tego dodawanego do posiłków w czasie gotowania), soli, wysoko przetworzonej żywności (chipsów, słonych przekąsek, fastfoodów itp.).

10. Jak wspierać produkcję mleka za pomocą diety? Czy dieta wpływa na jakość mleka? (kaloryczność, „tłustość’ itd.)

Wystarczy, że będziesz jeść zgodnie ze swoim zapotrzebowaniem kalorycznym i pić wystarczająco dużo wody i innych płynów. Ilość mleka produkowanego w Twoich piersiach zależy przede wszystkim od tego jak skutecznie dziecko pobiera mleko z piersi, czy jest karmione na żądanie i czy nie dostaje innych pokarmów (np. mleka modyfikowanego, soków, wody, posiłków uzupełniających). Jeśli martwisz się o ilość produkowanego mleka najlepiej sprawdzić Wskaźniki Skutecznego Karmienia Piersią  a w razie wątpliwości skonsultować się z doradcą lub konsultantem laktacyjnym.

Ale takie sytuacje zdarzają się dużo rzadziej niż zła technika karmienia, problemy ze ssaniem piersi po stronie dziecka czy próby ograniczenia karmień i karmienie na godziny zamiast według potrzeb dziecka.

11. Ile wody powinna pić mama karmiąca piersią? Jaką wodę i kiedy trzeba podawać dziecku?

Mama karmiąca piersią potrzebuje zwykle około 2,5 – 3 litrów płynów dziennie. Zarówno wody jak i innych napojów (wliczamy herbatę, kawę, soki, wodę zawartą w koktajlach, zupach itd.).

Możesz pić dowolną wodę: mineralną, źródlaną, gazowaną lub bez gazu.

Wodę do diety niemowlaka wprowadzamy w podobnym czasie jak początek rozszerzania diety, czyli około końca szóstego miesiąca życia. Dla niemowląt i małych dzieci zalecana jest woda niskomineralizowana, niskosodowa lub woda źródlana. Nie musi mieć atestu ani informacji, że jest to specjalna woda dla niemowląt. Możesz też podać przegotowaną wodę kranową, jeśli jest dobrej jakości.