alergie.jpeg

Moje dziecko ma alergię?!

Jednym z częstszych problemów zdrowotnych mam i ich dzieci jest alergia. Mówi się, że jednym z czynników, które mogą mieć pozytywny wpływ na redukcję częstości i łagodzenie przebiegu alergii u dziecka jest karmienie piersią i mleko mamy. Ile prawdy jest w tym twierdzeniu, po czym poznać wystąpienie alergii u (karmionego piersią) dziecka i jak sobie z alergią radzić zapytaliśmy lekarza-alergologa Joannę Jamroz-Brzeską, znaną jako @Mama Alergolog.  

Co to w ogóle jest alergia? 

Alergia to reakcja immunologiczna, która wynika z nadwrażliwości organizmu na czynnik (alergen), który u większości osób jest dobrze tolerowany i nie powoduje objawów.  

Do najczęstszych chorób alergicznych zalicza się:

  • Alergie pokarmowe
  • Alergiczny nieżyt nosa całoroczny i sezonowy powodowany przez alergeny wziewne
  • Astmę atopową
  • Atopowe Zapalenie Skóry

Co wpływa na wystąpienie alergii u dziecka?

W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się gwałtowny wzrost zachorowalności na choroby alergiczne. Dokładny wpływ czynników środowiskowych i genetycznych na rozwój chorób alergicznych jest badany. Statystyczne ryzyko wystąpienia choroby alergicznej u dziecka zdrowych rodziców (bez choroby alergicznej) wynosi około 15%. Choroba alergiczna jednego z rodziców zwiększa ryzyko alergii u dziecka do około 30%–40%, choroby alergiczne u obojga rodziców do ok. 60%–80%.

Jeśli chodzi o czynniki środowiskowe działające w okresie płodowym, które zwiększają ryzyko choroby alergicznej są to:

  • Narażenie na dym tytoniowy
  • Narażenie na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne i ftalany (są to substancje dodawane do różnych przedmiotów plastikowych, w tym zabawek)
  • Narażenie na spaliny samochodowe (PM10)
  • Przyjmowanie paracetamolu i antybiotyków przez matkę
  • Poród drogą cięcia cesarskiego
  • Stres matczyny

Jakie choroby alergiczne najczęściej rozwijają się w pierwszych latach życia dziecka? 

U dzieci w tym wieku najczęściej występują alergie pokarmowe. Alergia pokarmowa występuje u ok. 4 % dzieci. W ostatnim 10-leciu w Europie odnotowano 2 krotny wzrost zapadalności na alergie pokarmowe. Najczęstsze alergeny u małych dzieci to białko mleka krowiego, jaja, pszenica, orzeszki ziemne, soja, owoce morza.

Wraz z wiekiem u większości dzieci z alergią pokarmową rozwija się tolerancja na alergizujące produkty. W przyszłości mogą pojawić się jednak objawy ze strony alergenów wziewnych lub może dojść do rozwoju astmy oskrzelowej. Nazywamy to „marszem alergicznym ”.

Niemniej, alergie pokarmowe nie zawsze muszą „przepowiadać” innych chorób alergicznych. Może wystąpić także inny przebieg , np. wystąpienie astmy wczesnodziecięcej bez wcześniejszych alergii pokarmowych u małych dzieci. Patogeneza astmy jest złożona, nie tylko czynniki alergiczne są za nią odpowiedzialne. Wśród czynników ryzyka astmy wymienia się m.in. czynniki genetyczne, historię występowania astmy w rodzinie, urbanizację, wcześniactwo, niską masę urodzeniową, urodzenie przez cesarskie cięcie, infekcje wirusowe, mikrobiotę jelitową, palenie papierosów, narażenie zawodowe, zanieczyszczenie środowiska, roztocze kurzu domowego. Choroba może się pojawić także po przebytej infekcji, np. wirusem RSV. Astma u dzieci i młodzieży stanowi szczególne wyzwanie w praktyce klinicznej. Z powodu ograniczonego kontaktu podczas zbierania wywiadu i gorszym niż u dorosłych stosowaniem się do zaleceń lekarskich, diagnostyka i leczenie chorób alergicznych dolnych dróg oddechowych wymaga często odmiennego podejścia do małego pacjenta.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) dotyczy 10-40% dzieci na świecie, a częstość jego występowania się zwiększa. W Polsce wg badań ECAP na ANN cierpi ponad 9 mln Polaków. Szacuje się ANN występuje nawet u około 20% polskich dzieci.

Ponadto w tym okresie może pojawić się u dzieci Atopowe Zapalenie Skóry. Szacuje się, że na atopowe zapalenie skóry cierpi 1% populacji dorosłej i 8% dzieci. Choroba ta może być nasilana przez niektóre alergeny pokarmowe. Jednak główną przyczyną choroby jest zaburzona funkcja barierowa warstw skóry, co objawia się jej nadmierną suchością.

Czy karmienie piersią może faktycznie zabezpieczyć dziecko przed alergią?  

Karmienie piersią istotnie ma protekcyjny wpływ na wystąpienie alergii pokarmowej .

Jeżeli u dziecka wystąpi alergia pokarmowa to nie jest to powód do zaprzestania karmienia piersią.

Należy pamiętać o tym, ze najlepszym pokarmem dla niemowlęcia z alergią pokarmową jest karmienie piersią. Mleko matki jest optymalnym pokarmem dla rozwijającego się dziecka. Dostarcza ono bowiem składniki niezbędne do jego prawidłowego rozwoju. Naturalnie wzmacnia odporność. Zawiera elementy układu odpornościowego, np. makrofagi, limfocyty, lizozym, laktoferyna czy immunolobuliny IgA, IgG i IgM.

Jak długo powinno się karmić piersią aby zabezpieczyć dziecko przed chorobami alergicznymi?

Wszystkie towarzystwa naukowe na świecie zalecają karmienie naturalne przez co najmniej 6 pierwszych miesięcy życia dziecka. Górna granica nie jest określona. Jeśli dziecko znajduje się w grupie ryzyka wystąpienia alergii (np. występuje obciążenie genetyczne w rodzinie czy poród nastąpił drogą cesarskiego cięcia) warto karmić piersią jak najdłużej.

Czy karmienie piersią może zabezpieczyć dziecko przed alergiami, jeśli któryś z rodziców jest alergikiem?

Niestety nie ma takich badań, aby móc jednoznacznie to stwierdzić.

Objawy alergii – po czym poznać, że dziecko może mieć alergię?

Alergia pokarmowa ma różnorodny przebieg.

Najgroźniejszy objaw to anafilaksja. Jest to nagła reakcja organizmu, pojawiająca się po kilku minutach od zadziałania alergenu. Objawiająca się najczęściej objawami ze strony skóry pod postacią pokrzywki oraz ze strony układu oddechowego pod postacią duszności. Jeżeli nasilenie reakcji jest większe to dochodzi do spadku ciśnienia, niewydolności oddechowo-krążeniowej oraz utraty przytomności. Wtedy dochodzi do wstrząsu anafilaktycznego.

Alergia pokarmowa może również manifestować się zmianami skórnymi i objawami ze strony układu oddechowego. Mogą wystąpić objawy ze strony układu pokarmowego pod postacią kolek, ulewania, wymiotów czy biegunki. U pacjentów z alergią przewodu pokarmowego może pojawić się także niedokrwistość. Często badanie na krew utajoną w kale jest dodatnie, może pojawić się również krew w stolcu.

W przypadku alergii wziewnych, jednym z najczęstszych objawów świadczących o alergii jest katar i kichanie, świąd nosa i oczu. Objawy „kataru alergicznego” pojawiają się u dzieci najczęściej w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Z tego też powodu, katar alergiczny często mylony bywa z katarem infekcyjnym.

Ważna jest obserwacja sezonowości objawów tzn. nawracanie objawów zawsze o tej samej porze, np. w kwietniu czyli okresie pylenia brzozy. W alergicznym nieżycie nosa dominuje wodnista wydzielina z nosa, świąd nosa i oczu, łzawienie oczu i kichanie. Objawy nasilają się po wyjściu na powietrze, szczególnie w wietrzne, suche dni. W „typowej” infekcji natomiast częściej występuje gorączka, ogólne rozbicie i osłabienie.

W przypadku chorób alergicznych o podłożu dermatologicznym, w tym atopowego zapalenia skóry, nasilenie objawów jest zróżnicowanie i często nie udaje się na pierwszej wizycie szczególnie w przypadku małych dzieci i z niewielkimi objawami określić przyczyny choroby.

Diagnostyka alergii - czy i jak możemy potwierdzić alergię pokarmową dziecka do 2 r.ż.?

Bardzo ważnym elementem jest wywiad lekarski. W diagnostyce chorób alergicznych dokładne zebranie wywiadu to 90% szans na trafne rozpoznanie. Przydatny jest dzienniczek obserwacji prowadzony przez rodziców, który zawiera informację o tym, co dziecko spożywało i jaka wystąpiła reakcja.

Rozpoznanie alergii pokarmowej jest procesem złożonym i wieloetapowym. Nie wynaleziono dotychczas uniwersalnego testu do diagnostyki nadwrażliwości pokarmowej, który jednoznacznie identyfikowałby czynnik przyczynowy choroby. Stosowane powszechnie metody oznaczania specyficznych IgE we krwi oraz testy skórne służą do diagnozowania alergii pokarmowej IgE-zależnej. Prowokacyjna próba z podejrzanym pokarmem jest metodą jednoznacznie rozstrzygającą o istnieniu nadwrażliwości pokarmowej. Próba prowokacyjna ma kluczowe znaczenie dla wykazania związku pomiędzy spożytym pokarmem a objawami klinicznymi, które występują w wyniku określonego mechanizmu reakcji alergicznej. Mechanizmy te warunkują czas wystąpienia objawów chorobowych, upływających od momentu spożycia szkodliwego pokarmu. Złotym standardem diagnostycznym jest prowokacja przeprowadzona metodą podwójnie ślepej próby z użyciem placebo. Oznacza to, że żaden z uczestników próby, czyli ani pacjent (w wypadku najmłodszych również rodzic), ani lekarz nie wie, czy podawany jest testowany alergen czy placebo, czyli neutralna substancja.

Do doustnej próby prowokacji kwalifikuje lekarz po zebraniu dokładnego wywiadu. W zależności od nasilenia objawów i ew. ryzyka wystąpienia reakcji anafilaktycznej próba odbywa się w szpitalu lub w domu.

Diagnostyka innych chorób alergicznych u tak małych dzieci również opiera się przede wszystkim na obserwacji rodzica i wywiadzie lekarskim. Tak jak i w przypadku alergii pokarmowej nie istnieje badanie, które w jednoznaczny sposób potwierdzi lub wykluczy istnienie alergii.

Dlatego też jeśli mama podejrzewa u swojego dziecka alergię, to pierwszym krokiem powinna być wizyta u alergologa, a następnym ew. przeprowadzenie wskazanych przez lekarza badań.

Czy alergia stwierdzona do 2. roku życia dziecka może minąć?

Około 80% dzieci z alergią pokarmową rozpoznaną w okresie niemowlęcym „wyrasta” z choroby, czyli rozwija tolerancję pokarmową , do 4.-5. roku życia.

Jeśli chodzi o najczęstszą alergię na białka mleka krowiego to u większości z nich rozwinie się tolerancja na ten alergen i będą mogły spożywać białka mleka krowiego – w pierwszym roku u 20% dzieci z objawami dojedzie do rozwoju tolerancji, do 8 roku życia u 42%, a do 16 roku życia u 79%.

Czynnikami gorzej rokującymi w nabywaniu tolerancji są: alergie na wiele alergenów pokarmowych, mechanizm IgE-zależny choroby, duże stężenie swoistych IgE, alergia na orzechy, ryby i owoce morza, a także współwystępowanie chorób atopowych (np.: astmy czy atopowego zapalenia skóry). Alergia utrzymuje się zazwyczaj dłużej gdy jest powodowana przez orzechy, mięso ryb i skorupiaków.

Inne choroby alergiczne, a w szczególności alergie wziewne pojawiają się zazwyczaj po drugim roku życia dziecka.

Jak leczyć alergie u tak małych dzieci?

Podstawą leczenia alergii pokarmowej jest unikanie alergenów powodujących objawy.

W przypadku alergii pokarmowych podstawą jest eliminacja alergizujących produktów z diety i ew. późniejsze próby prowokacyjne. Leki stosujemy objawowo, np. przy wstrząsie celem ratowania życia, lub gdy objawy są nasilone i uciążliwe.

Wielu rodziców obawia się stałego podawania leków tak małym dzieciom. Jednak jeżeli jest taka konieczność i lekarz tak zaleci, np. objawowo przy alergicznym nieżycie nosa to nie ma większych powodów do obaw, ponieważ są to leki stosunkowo bezpieczne i dobrze przebadane.

Z kolei w przypadku AZS, podstawą w utrzymaniu skóry pacjentów w dobrostanie jest regularne stosowanie substancji pielęgnujących i odbudowujących uszkodzoną skórę oraz unikanie czynników drażniących. Jest to choroba przewlekła, ma okresy zaostrzeń i remisji i bardzo zróżnicowane spektrum nasilenia.

Czy wczesnodziecięce alergie mijają z czasem? Czy dzieci z nich mogą „wyrosnąć”?

Około 80% dzieci z alergią pokarmową rozpoznaną w okresie niemowlęcym „wyrasta” z choroby, czyli rozwija tolerancję pokarmową , do 4.-5. Roku życia.

W przyszłości mogą pojawić się alergie wziewne lub astma oskrzelowa, które leczymy objawowo lub stosujemy immunoterapię czyli odczulanie.

Leczeniem przyczynowym alergicznego nieżytu nosa i spojówek jest immunoterpia alergenowa, która polega na podawaniu alergenów do organizmu pacjenta w sposób kontrolowany. Immunoterpia indukuje tolerancję immunologiczną co powoduję zmniejszenie objawów klinicznych nietolerancji alergenu. Mamy dostępne dwa sposoby odczulania podskórny i podjęzykowy.

Do immunoterapii trzeba być prawidłowo zakwalifikowanym. Sposób odczulania powinien być dobrany indywidualnie.

Jak i kiedy możemy stwierdzić, że alergia minęła?

W przypadku alergii pokarmowych, czyli najczęściej występujących u małych dzieci, metodą jednoznacznie rozstrzygającą czy alergia minęła jest prowokacyjna próba z podejrzanym pokarmem.

Doustna próba prowokacji w zależności od nasilenia objawów alergicznych, ryzyka wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych, możliwości zabezpieczenia dziecka w przypadku wystąpienia reakcji anafilaksji, bywa przeprowadzona w szpitalu lub poradni lub w domu. Decyzję podejmuje lekarz.

Leczenie dzieci z alergią wziewną dotyczy zazwyczaj starszych dzieci i zdecydowanie jest to temat na odrębną rozmowę;)

I na koniec pytanie, czy i jak możemy zapobiegać wystąpieniu i rozwojowi alergii u dziecka?

U dzieci obciążonych dużym ryzykiem rozwoju alergii warto stosować odpowiednie żywienie, najlepiej karmienie piersią, następnie zdrową, zbilansowaną dietę oraz unikać narażenia na niekorzystne czynniki środowiskowe takie jak: dym tytoniowy, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne i ftalany, czy spaliny samochodowe (PM10).

Współczesne obserwacje wskazują, że dieta może mieć wpływ na rozwój chorób alergicznych, w szczególności w okresie prenatalnym i wczesnodziecięcym.

Prawidłowe odżywianie się ciężarnej ma wpływ na dojrzewanie wszystkich narządów i układów płodu, w tym także układu immunologicznego. W układzie immunologicznym kobiet w ciąży zachodzą duże zmiany. W czasie ciąży układ odpornościowy nastawiony jest na produkcję przeciwciał IgG, skierowanych przeciwko różnym białkom pokarmowym zależnym od diety matki. Przeciwciała przenikają przez łożysko i programują rozwijający się układ odpornościowy dziecka. Przeciwciała te wzbudzają mechanizmy tolerancji wobec pokarmów, które matka spożywa. Podobne mechanizmy powstają po kontakcie z alergenami wziewnymi. Kontakt z nimi wzbudza tolerancję u dziecka. Dlatego wszystko z czym zetknie się matka w czasie ciąży, oddziałuje poprzez mechanizmy immunologiczne na rozwijające się dziecko i kształtuje jego odporność. Dlatego też nie warto i nie powinno się stosować „profilaktycznych” diet eliminacyjnych na etapie ciąży.

Prawidłowa dieta ma również istotne znaczenie w okresie wczesnodziecięcym. W ten sposób kształtujemy bowiem nie tylko prawidłowe nawyki na wiele lat, ale także wspieramy odporność dziecka. Dlaczego jest to istotne, chyba nie trzeba nikogo przekonywać;) Natomiast warto podkreślić dwie rzeczy:

  • zdarza się, że niedobory odporności współistnieją z chorobami alergicznymi,
  • tkanka tłuszczowa jest immunologicznie czynna. Oznacza to, że większa ilość tkanki tłuszczowej może negatywnie wpływać zarówno na odporność dziecka, jak i przebieg chorób alergicznych. Przykładowo, istnieje szereg dowodów wskazujący wpływ (nad)wagi na trudniejszy przebieg astmy.

A jeśli mamy już stwierdzoną chorobę alergiczną u dziecka, najlepszym co można zrobić w celu łagodzenia objawów alergii oraz zahamowaniu rozwoju alergii i „marszu alergicznego” jest kierowanie się wskazówkami lekarza, stosowanie przepisanych przez niego leków, a w przypadku alergii wziewnych zmniejszanie ekspozycji na alergizujące pyłki, np. poprzez zastosowanie kilku praktycznych zasad:

  • Myć twarz po przyjściu z dworu.
  • Myć włosy codziennie.
  • Wymieniać poszewkę do spania codziennie.
  • Przepłukiwać nos solą morską 4-5 razy dziennie.
  • Przepłukiwać oczy solą fizjologiczną 3-4 razy dziennie.
  • Używać oczyszczacza powietrza i ograniczyć do minimum sytuacje sprzyjające przedostawaniu się pyłków do mieszkania.
  • Ograniczyć wychodzenie na powietrze w okresie największego pylenia.
  • Zakładać okulary przeciwsłoneczne wychodząc na powietrze.
  • Po powrocie do domu rozebrać dziecko z odzieży, w której było na powietrzu. Pamiętaj, żeby zrobić to niezwłocznie po wejściu do mieszkania, w przedpokoju.
  • Prać ubrania, na których były alergeny, najlepiej po każdym założeniu. Nie suszyć ubrań na powietrzu w wietrzne dni, bo będą osadzały się na nich alergeny.
  • Jeśli istnieje taka możliwość to warto wyjechać w inne miejsce, np.: w okolice dużego zbiornika wodnego (ponieważ pyłki łatwiej osadzają się na wodzie i stężenie ich jest dzięki temu niższe w ich okolicy).

Powyższe rady ograniczą dostawanie się alergenów do organizmu dziecka i razem z lekami przepisanymi przez lekarza pozwolą przetrwać nadchodzący czas pylenia;)


Dziękujemy za rozmowę i wszystkie wskazówki dla mam;)

A wszystkim mamom życzymy powodzenia w walce z alergiami ich dzieci. Polecamy też nagranie z live’a z naszą ekspertką dotyczący odporności dzieci .