Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń żywieniowych dla kobiet karmiących piersią – najważniejsze informacje na temat diety matki

Wiele młodych mam zastanawia się co i jak jeść po urodzeniu noworodka. Panuje powszechne przekonanie, że dieta mamy karmiącej powinna być oparta na chudym kawałku mięsa i gotowanej marchewce. Tymczasem jest to oczywiście mit, z którym również walczą Eksperci, przedstawiając swoje naukowe stanowisko na temat diety mamy karmiącej. Poniższy tekst przedstawia najważniejsze składniki, które powinny znaleźć się w diecie w okresie laktacji, o ile powinna wzrosnąć wartość energetyczna naszych posiłków – tak, tak wzrosnąć, a nie ograniczyć-  jak myśli wiele mam, które tydzień po porodzie chcą  wrócić do figury sprzed ciąży. Poniżej przedstawiamy informacje oparte na stanowisku grupy Ekspertów m.in. z Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, a także szpitali i klinik.

Czy dieta matki wpływa na skład mleka? 

Choć skład mleka matki jest zaskakująco stabilny nawet w warunkach niedoborów żywieniowych, dieta kobiety w okresie laktacji może modyfikować niektóre jego elementy. Organizm priorytetowo traktuje produkcję mleka, często kosztem własnych zasobów matki, dlatego podstawowe składniki, takie jak białko, węglowodany, tłuszcze, kwas foliowy oraz większość minerałów utrzymują się na stałym poziomie. Jednak niedożywienie lub odwodnienie mogą zmniejszać ilość produkowanego mleka, bez istotnych zmian w jego jakości.

Na skład mleka w największym stopniu wpływają:

• Kwasy tłuszczowe – spożycie słodyczy zwiększa ilość kwasów tłuszczowych trans, a zawartość DHA zależy głównie od diety. Zaleca się suplementację DHA (200–600 mg/dobę) u kobiet karmiących.
• Jod – jedyne źródło tego pierwiastka dla niemowlęcia karmionego piersią; zalecana podaż dla matki to ok. 290 μg/dobę.
• Wapń – jego poziom może być niższy przy niedoborach witaminy D i niskim spożyciu wapnia.
• Witamina D3 – suplementacja (800–1000 IU/dobę) wspiera matkę, lecz nie zabezpiecza potrzeb niemowlęcia, które wymaga własnej suplementacji.
• Nikotyna – palenie może obniżać dzienną produkcję mleka nawet o 250–300 ml i zmniejszać zawartość tłuszczu.

Podsumowując, choć organizm kobiety dąży do zachowania optymalnego składu mleka, sposób odżywiania i styl życia matki mogą znacząco wpływać na zawartość wybranych składników odżywczych oraz ilość wytwarzanego pokarmu.

Jak wyglądają zalecenia dotyczące diety matki karmiącej piersią? 

Dieta matki  w okresie karmienia piersią powinna być zróżnicowana, zbilansowana i oparta na zaleceniach piramidy żywieniowej, aby wspierać proces laktacji oraz zdrowie matki i dziecka. 

Najważniejsze elementy diety to:

• Węglowodany złożone – pełnoziarniste produkty zbożowe, kasze, ryż, warzywa.
• Tłuszcze nienasycone – oleje roślinne, orzechy, ryby morskie (szczególnie bogate w DHA).
• Białko – głównie pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby, jaja, nabiał), stanowiące ok. 20% energii.
• Witaminy i minerały – m.in. wapń (1000–1300 mg/d), jod (ok. 290 μg/d), żelazo (20 mg/d), witamina D3 (800–1000 IU/d przy niedoborach), a także kwasy omega-3 (min. 200 mg DHA/d, a przy niskim spożyciu ryb 400–600 mg/d).

Dodatkowo matka karmiąca powinna wypijać ok. 3 litry płynów dziennie, unikać nadmiaru spożycia kofeiny (do 300 mg/d), ograniczać lub eliminować alkohol. Diety eliminacyjne należy wprowadzać jedynie w przypadku potwierdzonej alergii u dziecka.

Odpowiednio skomponowana dieta wspiera nie tylko laktację, ale też kondycję zdrowotną matki, pomagając jej utrzymać energię i właściwy bilans składników odżywczych.

Jakie jet zapotrzebowanie energetyczne w okresie laktacji? 

W czasie laktacji organizm kobiety potrzebuje więcej energii, aby utrzymać prawidłową produkcję mleka i jednocześnie zadbać o własne zdrowie. Średnie zapotrzebowanie energetyczne wynosi ok. 2,8 MJ (670 kcal) dodatkowo na dobę, z czego ok. 2,1 MJ (500 kcal) powinno pochodzić z pożywienia, a reszta z zapasów tłuszczu zgromadzonych w ciąży.

W praktyce oznacza to:

• Pierwsze 6 miesięcy laktacji – wzrost energetyczności diety o ok. 500 kcal/dzień.
• Kolejne 6 miesięcy – wzrost o ok. 400 kcal/dzień.

Koszt energetyczny laktacji to ok. 625 kcal/dzień. Nawet przy ograniczonej podaży składników odżywczych organizm utrzymuje jakość mleka, jednak niedożywienie lub odwodnienie mogą zmniejszyć jego ilość. Dieta matki nie powinna dostarczać mniej niż 1500 kcal/dzień, aby nie zaburzyć laktacji.

W przypadku ciąż mnogich zapotrzebowanie jest jeszcze większe, w taki przypadku należy dodać ok. 500–600 kcal na każde karmione dziecko. Przykładowo, matka karmiąca bliźnięta pod koniec drugiego miesiąca życia dzieci potrzebuje nawet dodatkowych 1500 kcal dziennie.

Jak sposób odżywiania matki wpływa na nawyki żywieniowe dziecka? 

Styl żywienia matki w okresie ciąży i laktacji ma istotne znaczenie dla kształtowania przyszłych nawyków żywieniowych dziecka. Badania pokazują, że kobiety, które w ciąży stosowały się do zaleceń dietetycznych, wybierając pełnoziarniste produkty zbożowe, kasze, owoce i warzywa, częściej żywiły swoje dzieci zgodnie z zalecanym schematem po ukończeniu 6. miesiąca życia.

Z kolei matki, które w czasie karmienia piersią często sięgały po chipsy, białe pieczywo i słodycze, częściej wprowadzały u swoich dzieci nieprawidłowe nawyki żywieniowe, odbiegające od rekomendacji. Oznacza to, że dieta matki w najważniejszych etapach rozwoju może wpływać nie tylko na zdrowie, ale także na preferencje smakowe i sposób odżywiania dziecka w przyszłości.

Dieta w czasie karmienia piersią – podsumowanie 

Stanowisko Grupy Ekspertów jednoznacznie obala mity o restrykcyjnej diecie matki karmiącej i podkreśla, że w okresie laktacji potrzeby energetyczne oraz zapotrzebowanie na składniki odżywcze rosną. Dieta powinna być zróżnicowana, bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce, zdrowe tłuszcze, białko wysokiej jakości oraz witaminy i minerały. Zapewnienie odpowiedniej podaży energii szczególnie w przypadku ciąż mnogich, oraz unikanie nadmiaru kofeiny ma ogromne znaczenie zarówno dla zdrowia matki, jak i prawidłowego rozwoju dziecka.

Dobrze zbilansowana dieta w okresie laktacji to inwestycja w zdrowie całej rodziny, która wspiera regenerację organizmu matki, prawidłową laktację i zdrowe nawyki żywieniowe najmłodszych.

Piśmiennictwo: 

Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń żywieniowych dla kobiet w okresie laktacji”. Standardy Medyczne /Pediatria 2013;10:265-79