Karmienie piersią a przewlekłe choroby mamy
Często zdarza się, że mamy chorują na różnego rodzaju przewlekłe choroby, typu cukrzyca, choroby tarczycy, endometrioza czy nawet nowotwory. Czy występowanie u mamy chorób wymagających stałego przyjmowania leków może być przeciwwskazaniem do karmienia piersią? Jakie choroby mogą być takim przeciwwskazaniem?
W rzeczywistości niewiele jest leków, które są bezwzględnym przeciwwskazaniem podczas karmienia piersią. Przyjmowanie ich najczęściej wiąże się z bardzo ciężkimi chorobami, które same w sobie mogą być przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Są to choroby nowotworowe, ciężkie choroby układu krążenia oraz ciężkie zaburzenia psychiczne. Istnieje też dość duża grupa leków, które matka może przyjmować zachowując odstęp czasowy między przyjęciem leku, a karmieniem dziecka. Warto wiedzieć, że ulotka dla pacjenta, nie jest źródłem informacji o bezpieczeństwie stosowania leku w laktacji. Istnieją specjalne opracowania, zarówno książkowe, jak i w formie elektronicznej, pozwalające dobrać leczenie tak, aby było skuteczne dla mamy i bezpieczne dla dziecka.
Choroby tarczycy a karmienie piersią
Coraz częstszym problemem zdrowotnym wśród kobiet są choroby hormonalne, w tym choroby tarczycy. Czy mogę one być przeciwwskazaniem do karmienia piersią lub negatywnie wpływać na laktację?
Chociaż tarczyca jest bardzo malutkim narządem, jej rola w regulacji funkcjonowania organizmu jest ogromna. Niedoczynność tarczycy może powodować inne zaburzenia hormonalne, mające wpływ na karmienie piersią. Może to być zarówno niedobór jak i nadprodukcja pokarmu. Jednak choroba, a także stosowane przy niej leki nie są przeszkodą w karmieniu piersią.
Nadczynność tarczycy zwykle nie powoduje żadnych problemów z produkcją pokarmu. Zdarza się jednak, że w połogowym zapaleniu tarczycy, może wystąpić nadprodukcja pokarmu. Leczenie standardowe, stosowane w łagodnym przebiegu nadczynności nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią. Jednak w stanach ciężkich, gdy leczenie musi być bardziej radykalne (jod radioaktywny), konieczne jest przerwanie karmienia piersią. Są to jednak na szczęście dość rzadkie sytuacje.
Choroby metaboliczne a karmienie piersią
Karmienie piersią przy obu typach cukrzycy jest wręcz wskazane. Podczas laktacji zmniejsza się zapotrzebowanie na insulinę, a przemiany metaboliczne ulegają poprawie. Cukrzyca może jednak powodować trudności w rozpoczęciu karmienia piersią. Główną trudnością może być opóźnienie rozpoczęcia wytwarzania większych ilości pokarmu (laktogeneza II), spowodowane przez współzawodnictwo tkanek piersi z innymi tkankami o dostęp do insuliny, koniecznej do produkcji pokarmu. Nawał może wystąpić nawet z kilkudniowym opóźnieniem.
Jeśli w tym wczesnym okresie mama nie otrzyma wsparcia, problemy mogą się nawarstwiać tak, że mama rezygnuje z karmienia piersią. Mamy z cukrzycą mają też zwiększoną skłonność do infekcji, w tym niestety do zapalenia piersi. To wszystko sprawia, że mamy chorujące zarówno na cukrzycę typu I, jak i II potrzebują dużo wsparcia w czasie karmienia piersią i nierzadko fachowej opieki laktacyjnej. Leki stosowane przy cukrzycy nie stanowią przeciwwskazania do karmienia piersią.
Choroby alergiczne a karmienie piersią
Karmienie piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia alergii u dziecka, dlatego ten sposób karmienia jest najlepszy dla dzieci z rodzin obciążonych alergią. Typów alergii, czy chorób o podłożu alergicznym jest bardzo wiele. Niektóre z nich wymagają prostej eliminacji alergenów z otoczenia (np. zmiana środka piorącego czy kosmetyków) czy z diety (alergie pokarmowe). Niestety niektórych alergenów nie sposób wyeliminować (pyłki roślin), wówczas konieczne jest stosowanie leków hamujących nadmierną reakcję organizmu.
Lekami stosowanymi przy chorobach alergicznych, są preparaty przeciwhistaminowe i nie stanowią one przeciwwskazania do karmienia piersią. Również często zalecane sterydowe krople do nosa czy krople do oczu nie stanowią zagrożenia dla dziecka. Niekiedy konieczne bywa stosowanie maści i kremów sterydowych. Podanie ich na niewielki obszar skóry, przez krótki czas, nie jest przeciwwskazane w laktacji, gdyż wchłanianie tych substancji ze skóry jest minimalne. Również wziewne leki sterydowe praktycznie nie wchłaniają się z dróg oddechowych, ich działanie jest miejscowe, dlatego nie stanowią zagrożenia dla mleka matki.
Choroby kardiologiczne a karmienie piersią
Najczęściej występującą u mam chorobą układu krążenia, jest nadciśnienie tętnicze. Na szczęście nie powoduje ono problemów z produkcją pokarmu. Nieleczone może być bardzo niebezpieczne, dlatego nie wolno go lekceważyć, co się niestety czasem zdarza, gdyż nie powoduje ono dużych dolegliwości. Przyczyn nadciśnienia jest wiele i dlatego wiele jest sposobów leczenia. Leki stosowane w pierwszej kolejności są lekami bezpiecznymi w laktacji. Jednak jeśli ich działanie jest niewystarczające, potrzebna jest modyfikacja leczenia i tu może pojawić się konieczność stosowania odstępu między przyjęciem leku a karmieniem.
Choroby kardiologiczne czy inne, rzadsze choroby układu krążenia, wymagają indywidualnego podejścia.
Choroby nowotworowe a karmienie piersią
Decyzja o karmieniu piersią przy chorobie nowotworowej zależy od wielu czynników: rodzaju i stadium nowotworu, leczenia oraz ogólnego stanu zdrowia kobiety. Sama obecność raka nie stanowi przeciwwskazania – komórki nowotworowe nie przenikają do mleka. Najważniejsza jest jednak konsultacja z zespołem specjalistów (onkolog, położnik, doradca laktacyjny).
Jak leczenie onkologiczne wpływa na karmienie?
- Chirurgia – w przypadku operacji niezwiązanej bezpośrednio z gruczołem piersiowym, karmienie może być kontynuowane, o ile stan zdrowia matki na to pozwala. Jeśli operacja dotyczy jednej piersi, możliwe jest karmienie z drugiej.
- Chemioterapia – większość leków przenika do mleka i może być szkodliwa, dlatego karmienie jest przeciwwskazane. Aby zachować laktację, zaleca się odciąganie i wylewanie mleka na czas terapii.
- Radioterapia – jeśli nie obejmuje okolic piersi, zwykle nie wpływa bezpośrednio na laktację. W przypadku napromieniania w rejonie klatki piersiowej może dojść do obniżenia produkcji mleka lub trudności z karmieniem.
- Terapia hormonalna i celowana – wiele z tych leków może przenikać do mleka, dlatego karmienie w trakcie ich zażywania nie jest zazwyczaj zalecane.
Badania a karmienie piersią
Należy pamiętać również o tym, że mama chcąca karmić piersią nie powinna rezygnować ze swojego zdrowia i koniecznego leczenia, a także poddawać się profilaktycznym i kontrolnym badaniom.
Jedynym badaniem, które wymaga zastosowania przerwy w karmieniu piersią, jest badanie obrazowe z zastosowaniem kontrastu radioaktywnego. Jeśli diagnostyka jest pilna i niemożliwe jest odroczenie jej do czasu zakończenia laktacji, mama powinna odciągać i gromadzić mleko jakiś czas przed badaniem, tak by w miarę możliwości wystarczyło go na wykarmienie dziecka podczas przerwy po badaniu.
Po badaniu, aby utrzymać laktację, również należy odciągać pokarm, jednak nie wolno podawać go dziecku, ze względu na jego radioaktywność. Znany jest czas rozpadu stosowanych w diagnostyce izotopów radioaktywnych i przerwa w karmieniu zwykle nie wynosi więcej niż 24 godziny, jednak każdy przypadek musi być rozpatrzony indywidualnie.
Warto podkreślić, iż znając wartość karmienia piersią, powinno dążyć się do takiej diagnostyki i takiego leczenia mamy, aby to karmienie chronić. Niestety nie zawsze jest to możliwe. Jednak mama nigdy nie powinna rezygnować z badania czy z leczenia, gdyż jej zdrowie i życie są wartościami nadrzędnymi.
Gdy mama choruje przewlekle i karmi niemowlę – podsumowanie
Można zatem powiedzieć, że w większości przypadków występujące przewlekłe choroby u mam nie stanowią zagrożenia i przeciwwskazania do karmienia piersią. Niemniej każda sytuacja zdrowotna jest indywidualna i powinna być zawsze skonsultowana z prowadzącym mamę lekarzem specjalistą.
Zdrowie mamy i potrzeby dziecka nie muszą się wykluczać. Właściwie prowadzona opieka medyczna i laktacyjna pozwala na pogodzenie leczenia z kontynuacją karmienia piersią, co przynosi korzyści zarówno matce, jak i dziecku. Priorytetem zawsze pozostaje dobro i zdrowie mamy – a dobrze prowadzona laktacja może być jego częścią, nie przeszkodą.
*Powyższy tekst nie stanowi i nie zastąpi porady lekarskiej.
Literatura:
– Karmienie piersią w teorii i praktyce. Podręcznik dla doradców i konsultantów laktacyjnych oraz położnych, pielęgniarek i lekarzy, M. Nehring-Gugulska (red.), Medycyna Praktyczna, Kraków 2017
– Medications and Mothers’ Milk, Thomas W. Hale, Hale Publishing, Amarillo 2017
– Sowa A., Glanowska I., Borszewska-Kornacka M., Karmienie piersią w czasie chemioterapii, Pediatria Polska, Volume 89, Issue 5, September–October 2014, Pages 357-360.